Α. Δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 184/Α/24.10.2025 ο ν. 5240/2025 για τη Σύσταση και οργάνωση του ν.π.δ.δ. με την επωνυμία Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας και άλλες διατάξεις , με το άρθρο 39* του οποίου απαγορεύεται η άσκηση του συνταγματικού δικαιώματος της συνάθροισης των πολιτών στο χώρο μπροστά από το Μνημείο του Αγνωστου Στρατιώτη, δηλ. μπροστά από το κέντρο νομοθέτησης των αποφάσεων που αφορούν τη ζωή μας, ανατίθεται δε στο Υπουργείο Εθνικής Αμυνας η συντήρηση και φροντίδα του μνημείου και όλου του πέριξ χώρου και στην αστυνομία η τήρηση της δημόσιας τάξης.
Η τροπολογία είχε υπογραφεί από 7 υπουργούς: Οικονομίας Κυριάκο Πιερρακάκη, Εθνικής Άμυνας Νίκο Δένδια, Εσωτερικών Θοδωρή Λιβάνιο, Προστασίας του Πολίτη Μιχάλη Χρυσοχοΐδη, Περιβάλλοντος Σταύρο Παπασταύρου, Δικαιοσύνης Γιώργο Φλωρίδη και Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη.
Η ψηφισθείσα ρύθμιση αφορά την έκταση που ξεκινά μπροστά από τη Βουλή και το μνημείο του ΄Αγνωστου Στρατιώτη και φτάνει μέχρι την αρχή του πεζοδρομίου επί της λεωφόρου Αμαλίας.
————–
*Το άρθρο 39 προβλέπει τα ακόλουθα:
Άρθρο 39 Προστασία της ακεραιότητας και της κατά προορισμό χρήσης του Μνημείου του Αγνώστου Στρατιώτη.
- Στον χώρο μπροστά από το Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη, επί της Λεωφόρου Βασιλίσσης Αμαλίας έναντι της Πλατείας Συντάγματος στην Αθήνα, με στοιχεία Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η, Θ, Α όπως εμφαίνεται στο διάγραμμα κλίμακας 1:500 του Παραρτήματος του παρόντος, ως Χώρο ιδιαίτερης ιστορικής και εθνικής σημασίας, και για τη διαφύλαξη της ακεραιότητας και της κατά προορισμό χρήσης του Μνημείου απαγορεύονται από την έναρξη ισχύος του παρόντος: α) Η χρήση ή κατάληψη της επιφάνειας του χώρου για οποιονδήποτε σκοπό πέραν της επίσκεψης του Μνημείου και της ανάδειξης της σημασίας του, β) η οποιαδήποτε αλλοίωση του χώρου, γ) η πραγματοποίηση της οποιασδήποτε δημόσιας υπαίθριας συνάθροισης υπό την έννοια της περ. 1 του άρθρου 2 του ν. 4703/2020 (Α’ 131), συμπεριλαμβανομένων και της αυθόρμητης και της έκτακτης υπαίθριας δημόσιας συνάθροισης υπό την έννοια των περ. 4 και 5 του ανωτέρω άρθρου 2. 2. ‘Οσοι παραβιάζουν την παρ. Ι τιμωρούνται με φυλάκιση μέχρι ενός (1) έτους ή με χρηματική ποινή, εφόσον δεν τιμωρούνται βαρύτερα από άλλη διάταξη. 3. Το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας λαμβάνει όλα τα αναγκαία μέτρα για τη συντήρηση, τη φροντίδα και την ανάδειξη του Μνημείου και του χώρου της παρ. 1, είτε με ίδια μέσα, είτε μέσω ανάθεσης σχετικών συμβάσεων. 4. Για την τήρηση της δημόσιας τάξης, συμπεριλαμβανόμενης της Παραβίασης της παρ. 1, αρμόδια είναι η Ελληνική Αστυνομία σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις».
Ο νόμος 4703/2020, στον οποίο παραπέμπει η ρύθμιση, είχε ψηφιστεί εν μέσω της πανδημίας, με στόχο (και τότε) τον περιορισμό των διαδηλώσεων, ο οποίος, σε μεγάλο βαθμό έχει μείνει στα χαρτιά, κάτω από την συνεχή πίεση και δράση του λαϊκού κινήματος.
Β. Υπενθυμίζουμε ότι τα αποκαλυπτήρια του μνημείου έγιναν την 25.03.1932, δηλ. το μνημείο βρίσκεται εκεί εδώ και 93 χρόνια. Την τιμητική φύλαξη του μνημείου είχε αναλάβει τότε ο στρατιωτικός λόχος της Φρουράς του Προέδρου της Δημοκρατίας, που μετονομάστηκε σε Φρουρά του μνημείου του Άγνωστου Στρατιώτη. Το 1935, με την επάνοδο του Γεωργίου Β, ο λόχος ονομάστηκε Βασιλική Φρουρά, ενώ από το 1973 ονομάστηκε επίσημα Προεδρική Φρουρά και έχει την ευθύνη της εικοσιτετράωρης τιμητικής φύλαξης του Μνημείου.
Γ. Είναι προφανές ότι με το άρθρο 39 περιορίζεται η ελευθερία του συνέρχεσθαι που είναι συνταγματικά κατοχυρωμένη με το άρθρο 11 του Συντάγματος * και το άρθρο 11 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των δικαιωμάτων του ανθρώπου (ΕΣΔΑ)* και τούτο διότι ο νόμος εισάγει μια γενική , καθολική απαγόρευση όλων των συναθροίσεων. Το δικαίωμα των συναθροίσεων άπτεται των δικαιωμάτων μας στην ελεύθερη έκφραση, στη διαμαρτυρία , στην αντίθετη άποψη.
Η ελευθερία του συνέρχεσθαιπεριλαμβάνει ειρηνικές συναθροίσεις, πορείες, συγκεντρώσεις, διαδηλώσεις, διαμαρτυρίες. Ο σκοπός μπορεί να είναι πολιτικός, θρησκευτικός ,κοινωνικός ή άλλος.
——
*Αρθρο 11 Συντάγματος: (Δικαίωμα του συνέρχεσθαι)
- Oι Έλληνες έχουν το δικαίωμα να συνέρχονται ήσυχα και χωρίς όπλα.
2. Mόνο στις δημόσιες υπαίθριες συναθροίσεις μπορεί να παρίσταται η αστυνομία. Oι υπαίθριες συναθροίσεις μπορούν να απαγορευτούν με αιτιολογημένη απόφαση της αστυνομικής αρχής, γενικά, αν εξαιτίας τους επίκειται σοβαρός κίνδυνος για τη δημόσια ασφάλεια, σε ορισμένη δε περιοχή, αν απειλείται σοβαρή διατάραξη της κοινωνικοοικονομικής ζωής, όπως νόμος ορίζει.
*Αρθρο 11 Ευρωπαϊκής Σύμβασης των δικαιωμάτων του ανθρώπου.
- Παν πρόσωπον έχει δικαίωμα εις την ελευθερίαν του συνέρχεσθαι ειρηνικώς και εις την ελευθερίαν συνεταιρισμού συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος ιδρύσεως μετ’ άλλων συνδικάτων και προσχωρήσεως εις συνδικάτα επί σκοπώ προασπίσεως των συμφερόντων του.
- Η άσκησις των δικαιωμάτων τούτων δεν επιτρέπεται να υπαχθή εις ετέρους περιορισμούς πέραν των υπό του νόμου προβλεπομένων και αποτελούντων αναγκαία μέτρα εν δημοκρατική κοινωνία, δια την εθνικήν ασφάλειαν, την δημοσίαν ασφάλειαν, την προάσπισιν της τάξεως και πρόληψιν του εγκλήματος, την προστασίαν της υγείας και της ηθικής, ή την προστασίαν των δικαιωμάτων και ελευθεριών των τρίτων. Το παρόν άρθρον δεν απαγορεύει την επιβολήν νομίμων περιορισμών εις την άσκησιν των δικαιωμάτων τούτων υπό μελών των ενόπλων δυνάμεων, της αστυνομίας ή των διοικητικών υπηρεσιών του Κράτους.
Κατ΄αρχάς, λοιπόν, επιτρέπεται κάθε ειρηνική συνάθροιση . Η αναγκαιότητα περιορισμών ή αποκλεισμών κρίνεται κατά περίπτωση. Τυχόν περιορισμός ή απαγόρευση συγκεκριμένης συνάθροισης προϋποθέτει ειδική και τεκμηριωμένη αιτιολόγηση, σύμφωνα με την παράγραφο 2, αν ,εξαιτίας της επίκειται σοβαρός κίνδυνος για τη δημόσια ασφάλεια, ή απειλείται σοβαρή διατάραξη της κοινωνικοοικονομικής ζωής.
Γενική απαγόρευση συναθροίσεων και αποκλεισμός ολόκληρης περιοχής δεν προβλέπεται ούτε στο Σύνταγμα ούτε στην ΕΣΔΑ. Τυχόν περιορισμοί που θα επιβληθούν για συγκεκριμένη συνάθροιση πρέπει να προστατεύουν τη δημόσια ασφάλεια από σοβαρό κίνδυνο ή την κοινωνικοοικονομική ζωή από σοβαρή διατάραξη. Εννοείται ότι τυχόν περιορισμοί ή απαγορεύσεις θα τηρούν την επίσης προστατευόμενη στο Σύνταγμα αρχή της αναλογικότητας.
Ως εκ τούτου, μια καθολική απαγόρευση , όπως αυτή που προβλέφθηκε με το άρθρο 59, αποτελεί περιστολή των δικαιωμάτων του λαού, ένταση της κρατικής καταστολής, περιορισμό της λαϊκής διαμαρτυρίας.
Δ. Ωστόσο, όταν ψηφίστηκε το ως άνω άρθρο 59, υπήρχε ήδη ο νόμος 4858/ 2021 για την Κύρωση του κώδικα νομοθεσίας για την προστασία των αρχαιοτήτων και εν γένει της πολιτιστικής κληρονομιάς, το άρθρο 56 του οποίου προβλέπει ότι «όποιος καταστρέφει, βλάπτει, ρυπαίνει, καθιστά ανέφικτη ή δυσχερή την χρήση ή αλλοιώνει τη μορφή μνημείου, απειλείται με ποινή φυλάκισης τουλάχιστον δύο ετών» και «εάν τελεστεί κάποια από τις προαναφερθείσες πράξεις από περισσότερα άτομα, τότε επιβάλλεται κάθειρξη μέχρι 10 ετών». Επομένως, δεν χρειαζόταν άλλος νόμος για την προστασία του μνημείου. Αυτό που χρειαζόταν και επεδίωκε η κυβέρνηση ήταν η απαγόρευση όλων των συναθροίσεων, όχι μόνο μπροστά από το μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη αλλά σε όλο σχεδόν το χώρο μέχρι τη λεωφόρο, η καταστολή, ο καθολικός αποκλεισμός των κινητοποιήσεων και των διεκδικήσεων καθώς και η απάλειψη των ονομάτων των νεκρών του εγκλήματος των Τεμπών.
Ε. Πέρα όμως από την αντισυνταγματικότητα του ως άνω νόμου, δεν είναι δυνατό να μην σημειωθεί εδώ ότι το μνημείο, στα 93 χρόνια ύπαρξής του, δεν κινδύνευσε από την λαϊκή πρωτοβουλία και έκφραση. Ο χώρος είναι ιστορικός και εμβληματικός, συνδέει το παρελθόν με τη σημερινή πραγματικότητα, εκεί έγιναν όλες οι μεγάλες διαδηλώσεις, από τη γερμανική Κατοχή έως και σήμερα. Εκεί είναι το σημείο από όπου ξεκινούν ή όπου καταλήγουν οι δημόσιες συναθροίσεις Και δεν θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά αφού εκεί είναι η Βουλή, εκεί παίρνονται όλες οι αποφάσεις που αφορούν τους πολίτες . Οι διαδηλώσεις συνήθως έχουν αιτήματα που απευθύνονται σ΄αυτούς που κυβερνούν ή που νομοθετούν για τις ζωές μας, ψηφίζουν και αποφασίζουν για τα θέματα που μας αφορούν.. Ο χώρος μπροστά στη Βουλή είναι τόπος διαμαρτυρίας, από εκεί ο λαός απευθύνεται προς τους βουλευτές και οφείλει η πρόσβαση του λαού προς το Νομοθετικό Σώμα να παραμείνει ανοιχτή. Το μνημείο του άγνωστου στρατιώτη είναι αφιερωμένο στη συλλογική θυσία και ο χώρος μπροστά από το μνημείο είναι ένας ζωντανός, οικείος τόπος ελεύθερης λαϊκής έκφρασης. Ετσι και πρέπει να παραμείνει.
Για το Δ.Σ.
Πολυτίμη Αγιοστρατίτη